Derinde olan su taşıyan formasyonlardan en verimli şekilde yararlanma sondaj yöntemi ile kuyu açmak yolu ile mümkün olmaktadır.Genel anlamda
sondaj;düşey ya da eğimli doğrultuda delik açma işlemidir ve bu delik açmada kullanılan ekipmanın türüne göre sondaj;
+Rotary
+Kombine olmak üzere 2 kısımdadır. En fazla gelişmiş sondaj yöntemi Kombine sondaj yöntemidir. Delinen jeolojik formasyonun litolojik özellikleri hangisini gerektiriyorsa o yöntem uygulanmakta ve bir kuyunun değişik kısımları farklı sondaj yöntemleri ile açılarak su kuyusu tamamlanabilmektedir.
Sondaj kuyusu, yeraltı suyundan yararlanmak için yapılan özel, derin çukurlardır.
Kaya ortamda - Sert Kayalarda kullanılan sondaj tekniği ile yumuşak-kendini tutamayan zeminlerde kullanılan sondaj tekniği farklıdır. Kendini tutamayan yumuşak formasyonlarda çamur sirkülasyonu ile sondaj yapılır, kaya ortamda ise sondaj, hava sirkülasyonu ile gerçekleşir. Bazı kuyular açılırken her iki sondaj tekniği de kullanılır.
Jeolojik-Hidrojeolojik Etüt (su etüdü) sonucunda yeraltı suyu bakımından en verimli olduğu tespit edilen noktadan delme işlemine başlanılmaktadır. Daha sonra hedeflenen derinliğe ulaşıldığında delici matkap ve delme boruları ( tij ) dışarıya çıkartılarak, matkap çapından daha küçük çapta bir muhafaza borusu ile kuyu muhafazaya alınır ve kuyu cidarı ile bu muhafaza borusu arası yıkanmış ve elenmiş granüle sondaj çakılı ile doldurulur, kuyu temizlenip geliştirilerek (basınçlı hava, pistonlama vs ile) kullanıma hazır hale getirilir.
1.Rotary Sistem:
Hemen her tür zeminde uygulanabilen bu sistem daha ziyade kumlu ve alüvyonal zeminlerde (yumuşak zeminlerde) kullanılmaktadır. Bu sisteminin temel prensibi, sondaj sahasında açılan bir çukurda hazırlanan bentonit-su karışımının kuyu içerisinde devirdaimi ile ilerlenmesidir. Yoğun killi karışım hem matkabın kolay ilerlemesini sağlamakta, hem de yoğunluğunun yüksek oluşu ile kırıntıların yüzeye taşınmasını sağlar. Bu karışımın bir diğer özelliği de kuyu cidarında “kek“ dediğimiz bir katman oluşturması ve kuyunun ilerleme esnasında göçmesini engellemesidir.
2.Havalı Sistem:
Sert zeminlerde uygulanan bu sistemin rotary den farkı su yerine kompresörden sağlanan hava ile ilerlenmesidir. Su yerine hava kullanılmasının avantajları, hem daha hızlı ilerlenebilmesi hem de kuru bir sondaj olduğu için suya girildiği anda bunun tespit edilebilmesi ve gerektiğinde sondaja son verilebiliyor olmasıdır.
Sondaj nasıl yapılır?
Kaya ortamda - Sert Kayalarda kullanılan sondaj tekniği ile yumuşak-kendini tutamayan zeminlerde kullanılan sondaj tekniği farklıdır. Kendini tutamayan yumuşak formasyonlarda çamur sirkülasyonu ile sondaj yapılır,Kaya ortamda ise sondaj,hava sirkülasyonu ile gerçekleşir. Bazı kuyular açılırken kombine sondaj teknikleri kullanılır.
Yeraltısuyu bakımından en verimli olduğu tespit edilen noktadan delme işlemine başlanılmaktadır.Daha sonra hedeflenen derinliğe ulaşıldığında delici matkap ve delme boruları ( tij ) dışarıya çıkartılarak , matkap çapından daha küçük çapta bir muhafaza borusu ile kuyu muhafazaya alınır ve kuyu cidarı ile bu muhafaza borusu arası yıkanmış ve elenmiş granüle sondaj çakılı ile doldurulur,kuyu temizlenip geliştirilerek (basınçlı hava , pistonlama vs ile) kullanıma hazır hale getirilir.
SONDAJ BİRİM FİYATLARI
Sondaj birim fiyatları;
a) Sondajın hangi yöntemle yapılacağına (çamurlu veya havalı),
b) Kuyunun açılacağı formasyona (kayanın cinsine),
c) Kuyunun çapına,
d) Kuyunun derinliğine.
e) Teçhiz (muhafaza) borularının cinsine, çapına ve et kalınlığına bağlı olarak değişiklik arzetmektedir.
Bununla birlikte asgari birim fiyat olarak 90 TL/m.tûl + KDV olarak ifade edilebilir. 500m. ve daha derin olabilen jeotermal kuyularda ise yaklaşık 200 TL. hatta daha yüksek maliyetler de ortaya çıkabilmektedir.
